ប្រវត្តិទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺន អគ្គបញ្ជាការដ្ឋាន

សេចក្ដីផ្ដើម

ចាប់ផ្ដើមពីអនុសញ្ញាយោធាបារាំង ខ្មែរ នាថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៤៦ ដែលអនុសញ្ញានេះបានបញ្ជាក់ថាប្រទេសកម្ពុជាត្រូវមានកម្លាំងយោធាដែលសុទ្ធតែជាខ្មែរ។ ចាប់ពីពេលនោះមកក៏បានដំណើរការ ផ្ទេរសមត្ថកិច្ចយោធារវាង ប្រទេសបារាំង និងប្រទេសកម្ពុជា សម័យកាលនោះព្រះបាទសម្ដេច ព្រះនរោត្តម សីហនុទ្រង់ជាអគ្គមេបញ្ជាការកំពូលនៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ហើយទ្រង់ បានបំពេញព្រះរាជបូជនីយកិច្ច ដឹកនាំកសាងកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ និងទាមទារឯករាជ្យជាតិ ពីអាណានិគមន៍និយមបារាំងឈ្លានពានត្រួតត្រាប្រទេសកម្ពុជារហូតដណ្ដើមបានឯករាជ្យជាតិ នៅថ្ងៃទី ០៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ និងជាថ្ងៃកំណើតដ៏ពិតប្រាកដ នៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ តាំងពីពេលនោះមក ហើយក៏ជាពេលវេលាដែលកងកម្លាំងបារាំងសេសចាកចេញពីប្រទេសកម្ពុជាយើង ។

ការងារហ្វឹកហ្វឺន គឺជាវិស័យមួយមានសារៈសំខាន់បំផុត ក្នុងការបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្សដល់យោធិន នៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដើម្បីបុព្វហេតុដ៏ឧត្ដុងឧត្ដម ក្នុងកិច្ចការពារជាតិមាតុភូមិនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា។ ហ្វឹកហ្វឺនជាភារកិច្ចស្នូលត្រូវបានដំណើការក្នុងគ្រប់សម័យកាលទាំងក្នុងពេលសន្តិភាព និងក្នុងពេលមានសង្រ្គាម។ ការកសាងកងទ័ពរឹងមាំទៅបាននោះគឺអាស្រ័យដោយមានការហ្វឹកហ្វឺនយ៉ាងស្ទាត់ជំនាញ អំពីសីលវិធីយោធា បច្ចេកទេសវិទ្យាសាស្រ្ត និងការអប់រំចិត្តសាស្រ្ត ។

អនុលោមតាមសេចក្ដីណែនាំ របស់ក្រសួងការពារជាតិ លេខ ០០២/២០១៣ ស.ណ.ន ចុះថ្ងៃទី២៣ ខែសីហា ឆ្នាំ២០១៣ ស្ដីពីកិច្ចដំណើរការការងារប្រវត្តិសាស្រ្តយោធា ក្រុមការងាររបស់ទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនត្រូវបានបង្កើតឡើង ដើម្បីធ្វើការចងក្រងប្រវត្តិសាស្រ្តការងារហ្វឹកហ្វឺនដែលបានដំណើរការ ចាប់ពីពេលបង្កើតកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ រហូតមកដល់បច្ចុប្បន្ន ។ ប្រវត្តិសាស្រ្តការងារហ្វឹកហ្វឺនយោធា គឺជាបទពិសោធន៍ដែលបានឆ្លងកាត់ ពីរបបសង្គមមួយទៅមួយមានទាក់ទងទៅនឹងព្រឹត្តិការណ៍ជាតិសំខាន់ៗ ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធឋានានុក្រមហ្វឹកហ្វឺន ការចាត់តាំងបណ្ដុះបណ្ដាល និងហ្វឹកហ្វឺនដល់នាយទាហាន នាយទាហានរង ពលទាហាន និងបង្ហាញសមាសភាពថ្នាក់ដឹកនាំ នៃស្ថាប័នទទួលបន្ទុកការងារហ្វឹកហ្វឺន ។

ផ្នែកទី ១
ព្រឹត្តិការណ៍ជាតិសំខាន់ៗ

ថ្ងៃទី ០៩ ខែវិច្ឆិកា ឆ្នាំ១៩៥៣ គឺជាប្រវត្តិសាស្រ្តដ៏ធំធេងរបស់ព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា ដណ្ដើមបានឯករាជ្យពេញបរិបូរណ៍ពីនឹមត្រួតត្រារបស់អាណានិគមន៍និយមបារាំង(១) ដោយសន្តិវិធី (គ្មានបង្ហូរឈាម) ។ ជោគជ័យដែលទទួលបានដ៏មហិមានេះកើតឡើងដោយចលនាទាមទារបស់កងទ័ព និងប្រជានុរាស្រ្តគ្រប់ស្រទាប់ជាន់ថ្នាក់ក្នុងការតស៊ូ រើបំរះដណ្ដើមបានជ័យជំនះរបស់ខ្លួនក្រោមព្រះរាជបូជនីយកិច្ចដឹកនាំរបស់ព្រះករុណា ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះនរោត្ដម សី ហនុ ព្រះមហាក្សត្រនៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា(២) ដែលពេលនោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរមានសេចក្ដីត្រេកអរពេញចិត្តថ្វាយបរមងារចំពោះព្រះអង្គជា “ព្រះបិតាសន្ដិភាព” ។

រដ្ឋប្រហារយោធា ថ្ងៃទី ១៨ ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ បានធ្វើឱ្យមានការប្រែប្រួលសន្តិភាព ដែលកម្ពុជាបានធ្លាក់ចូលក្នុងព្រឹត្តិការណ៍នៃវិបត្ដិនយោបាយយ៉ាងធ្ងន់ធ្ងរនាំទៅដល់សង្គ្រាមផ្ទៃក្នុងបានផ្ទុះឡើងនៅទូទាំងប្រទេស គូរបក្ខដិបក្ខខ្មែរបែងចែកជាច្រើនក្រុម និងសុទ្ឋតែមានកម្លាំងផ្សេងៗរៀងខ្លួនអំពើសាហាវឃោឃៅបានលន់ឮយ៉ាងទ្រហ៊ឹងដោយស្នូរសម្លេងអាវុធគ្រប់ប្រភេទជារៀងរាល់ថ្ងៃបានសម្លាប់អាយុជីវិតមនុស្ស និងបំផ្លិចបំផ្លាញទ្រព្យសម្បត្តិយ៉ាងច្រើនសន្ធឹកសន្ធាប់ ។ ឥទ្ឋិពលសង្គ្រាមបានអូសបន្លាយពេលជិតបី ទសវត្សរ៍ ដែលធ្វើឱ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរជាច្រើនរងទុក្ខវេទនា និងទទួលនូវផលវិបាកដោយសារវិនាសកម្ម នៃសង្គ្រាមស៊ីវិលក្នុងរបបសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរដោយមានអន្តរាគមន៍យោធារបស់សហរដ្ឋអាមេរិកជួយគាំទ្រឧបត្ថម្ភយុទ្ធោបករណ៍សង្គ្រាម។

នៅថ្ងៃទី ១៧ ខែមេសា ឆ្នាំ១៩៧៥ គឺជាថ្ងៃជ័យជំនៈលើចក្រពត្តិអាមេរិកប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូបមានសេចក្ដីត្រេកអរជាអនេកដោយសង្ឃឹមថាប្រទេសជាតិបានសុខសន្តិភាពឡើងវិញ។ ប៉ុន្តែផ្ទុយស្រឡះទៅវិញ ប្រទេសជាតិបែជាធ្លាក់ចូលកាន់តែជ្រៅនៅក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតយ្យបង្កគ្រោះកំណាច ប្រល័យពូជសាសន៍ឃោឃៅព្រៃផ្សៃយង់ឃ្នង គ្រាន់តែរំដោះភ្លាមក៏ចាប់ផ្ដើមយ៉ាងទាន់ហន់ធ្វើការជម្លាស់ប្រជាជនចេញពីទីក្រុង ប្រើប្រាស់កលល្បិចប្រម៉ែប្រមូលមន្ត្រីរាជការនិងទាហានតាមរូបភាព ឱ្យបង្ហាញខ្លួន អង្គការឱ្យទៅរៀនសូត្រដើម្បីចូលធ្វើការវិញ ហើយបែជាយកទៅធ្វើទារុណកម្ម និងកាប់សម្លាប់គ្មានមនុស្សធម៌។ ប្រជាជនកម្ពុជាគ្រប់រូបត្រូវពួកវាប្រើប្រាស់ដូចសត្វធាតុទទួលរងទុក្ខវេទនាខ្លោចផ្សារ អស់រយៈកាល ៣ឆ្នាំ ៨ខែ និង ២០ថ្ងៃ សង្គមជាតិត្រូវវិនាសអន្ដរាយអាយុជីវិត និងទ្រព្យសម្បត្ដិរបស់ប្រជាពលរដ្ឋត្រូវបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទី អត្ដសញ្ញាណជាតិ និងព្រលឹងជាតិស្ទើរលាយសាបសូន្យ ។

ជ័យជំនះ ថ្ងៃទី ០៧ ខែមករា ឆ្នាំ១៩៧៩ បានរំដោះប្រទេសជាតិ និងប្រជាជនកម្ពុជាឱ្យរួចចាកផុត ពីគ្រោះកំណាចអប្រីយ៍ប្រល័យពូជសាសន៍ នៃរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យហើយបានបង្កើតឡើងសាធារណៈរដ្ឋប្រជាមានិតកម្ពុជា គឺជាពន្លឺថ្មីនៃការចាប់ផ្ដើមពីបាតដៃទទេ ដោយធ្វើការប្រម៉ែប្រមូលធនធានមនុស្ស និស្សិត បញ្ញាវ័ន្តដែលនៅសេសសល់ និងប្រជាពលរដ្ឋរួបរួមពួតដៃគ្នាដឹកនាំកសាង ប្រទេសជាតិធ្វើឱ្យមានការរីកចម្រើន លើគ្រប់វិស័យ ។ ស្ថានភាពក្រោយថ្ងៃរំដោះប្រទេសកម្ពុជាត្រូវបានទទួលរងនូវការបំផ្លិចបំផ្លាញខ្ទេចខ្ទីគ្មានបន្សល់ទុកនូវមរតកអ្វីឡើយគឺធ្លាក់ដល់លេខសូន្យ ។ ប្រជាជនកម្ពុជាទូទាំងប្រទេសបាននឹកឃើញ និងចងចាំជានិច្ចចំពោះកងទ័ពស្ម័គ្រចិត្តវៀតណាម រួមសហការជាមួយកងកម្លាំងរណៈសិរ្សសាមគ្គីសង្គ្រោះជាតិកម្ពុជាដែលបានបង្កើតឡើងនៅថ្ងៃទី ០២ ខែធ្នូ ឆ្នាំ១៩៧៨ នៅស្រុកស្នួលខេត្តក្រចេះ ហើយបានជួយធ្វើការហ្វឹកហ្វឺន ដល់កងទ័ពប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជា មានសមត្ថភាពការពារ រារាំងទប់ស្កាត់មិនឱ្យរបបកំណាចខ្មែរក្រហមវិលត្រឡប់មកវិញបានឡើយ ។

ដោយមើលឃើញថាការធ្វើសង្រ្គាមរវាងខ្មែរ និងខ្មែរដែលបានអូសបន្លាយជាច្រើនទសវត្សរ៍មកហើយមិនអាចបញ្ចប់បាន មិនអាចឱ្យឯកភាពជាតិ ឯកភាពទឹកដីបាន ទើបនៅនាំ១៩៨៧ សាធារណៈប្រជាមានិតកម្ពុជា បានប្រកាសគោលនយោបាយបង្រួបបង្រួមជាតិ ហើយតាមរយៈនេះជំនួបចរចារស្វែងរកសន្ដិភាពបានចាប់ផ្ដើមដំបូង នៅថ្ងៃទី ០២ ខែធ្នូនាំ១៩៨៧ នៅហ្វែអង់តែឌឺណ័រ ប្រទេសបារាំង រវាងឯកឧត្ដម ហ៊ុន សែន និង សម្ដេច ព្រះនរោត្ដម សីហនុ ហើយជាច្រើនលើកច្រើនសារមកទៀតក្នុងកិច្ចខិតខំប្រឹងប្រែងដើម្បីបង្រួបបង្រួមជាតិ ផ្សះផ្សារជាតិបញ្ចប់សង្គ្រាមនៅកម្ពុជា សំដៅស្វែងរកសន្ដិភាព និងដោយមានអន្ដរាគមន៍យ៉ាងពេញទំហឹងពីសំណាក់អង្គការសហប្រជាជាតិ និងសហគមន៍អន្ដរជាតិ ទើបបង្កើតបានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីសនៅថ្ងៃទី ២៣ ខែតុលា ឆ្នាំ១៩៩១ ដែលបានត្រួសត្រាយផ្លូវឱ្យខ្មែរទាំងអស់ យល់ព្រមឈប់បាញ់គ្នាហើយចូលរួមក្នុងការបោះឆ្នោតជាសកលដោយសេរី ដែលរៀបចំឡើងដោយ អ៊ុនតាក់ (UNTAC) នៅថ្ងៃទី ២៣ ខែឧសភា ឆ្នាំ១៩៩៣ លើកលែងតែភាគីខ្មែរក្រហមដែលជាភាគីហត្ថលេខីមួយបានធ្វើពហិកាមិនព្រមចូលរួមឡើយ ពួកគេនៅតែបន្ដកាន់កាប់ទឹកដីនៅតំបន់មួយចំនួន ជាពិសេសនៅតាមព្រំដែនទិសពាយព្យ និងទិសឧត្ដរបង្កអូសបន្លាយធ្វើសង្គ្រាមតទៅទៀត ។

ទោះស្ថិតនៅក្នុងស្ថានភាពយ៉ាងដូច្នេះក្ដី ភាគីទាំង៣ បានចូលរួមបោះឆ្នោត បង្កើតបានរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មី បង្កើតបានស្ថាប័នព្រះមហាក្សត្រ និងស្ថាប័នរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជាហើយក៏ជាដំណាក់កាល នៃការកសាង កងយោធពលខេមរភូមិន្ទឡើងវិញផងដែរ ។ ព្រះបាទសម្ដេច ព្រះនរោត្ដម សីហនុ ទ្រង់ឡើងគ្រងរាជសម្បត្ដិសារជាថ្មី ជាព្រះមហាក្សត្រ នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជានៅ ថ្ងៃទី ២៣ ខែកញ្ញា ឆ្នាំ១៩៩៣ ។

បន្តមកទៀតនៅឆ្នាំ១៩៩៨ ការដាក់ចេញនូវគោលនយោបាយសម្បទាន និងធម៌ខន្តីរបស់រាជរដ្ឋាភិបាល បានបើកផ្លូវគ្រប់យ៉ាងដល់ការអនុវត្តន៍បញ្ចប់សង្គ្រាមដែលក្នុងនោះគន្លឹះធំបំផុតគឺផ្ដល់ក្ដីសង្ឃឹម និងការធ្វើឱ្យមនុស្សមានគោលដៅក្នុងការរស់នៅ ហើយមានការពិចារណាមានហេតុផលច្បាស់លាស់ ដើម្បីធ្វើសកម្មភាពខុសពីភាពទល់ច្រក និងប្រកាន់យកជំហរប្ដូរផ្ដាច់ទៅរកភាពយុត្តិធម៌ ដែលជាមូលហេតុ នៃទស្សនៈវិជ្ជាសន្តិភាព នាំឱ្យខ្មែរក្រហមធ្វើសមាហរណកម្មចូលក្នុងសង្គមជាតិ ធ្វើឱ្យអង្គការចាត់តាំងនយោបាយយោធាខ្មែរក្រហមត្រូវរលំរលាយ ។ កម្ពុជាទទួលបាន សន្តិភាពពេញលេញ ឯកភាពជាតិ និងអភិវឌ្ឍន៍ ប្រទេសប្រកបដោយចិរភាព ។ សមិទ្ធផលដ៏អស្ចារ្យនេះកើតចេញពីគោលនយោបាយឈ្នះ-ឈ្នះ របស់ សម្ដេច អគ្គមហាសេនាបតីតេជោ ហ៊ុន សែន នាយករដ្ឋមន្រ្តី នៃព្រះរាជាណាចក្រកម្ពុជា(៣) ។

ការតស៊ូរបស់កងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ពីដំណាក់កាលមួយទៅដំណាក់កាលមួយដែលបានឆ្លងកាត់ភាពស្មុកស្មាញលំបាកគ្រប់បែបយ៉ាង និងឆ្លងកាត់ពីអន្តរកាលមួយទៅមួយ ពីរបបមួយទៅមួយ និងការបតបែនគ្រប់សភាពការណ៍ទាំងក្នុងពេលសន្តិភាពនិងសង្រ្គាមធ្វើឱ្យកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ មានបទពិសោធន៍ជាច្រើនទាំងការបាត់បង់ និងជោគជ័យរបស់ខ្លួន។ កត្តាទាំងអស់នេះបានផ្ដល់ឱ្យយើងនូវមេរៀនដ៏សំបូរបែប សម្រាប់ការងារបណ្ដុះបណ្ដាល និងហ្វឹកហ្វឺនកងកម្លាំងប្រដាប់អាវុធ ស្របតាមក្របខ័ណ្ឌចាត់តាំងគ្រឿងបំពាក់របស់កងទ័ព ជាក់ស្ដែងការងារហ្វឹកហ្វឺនបានរៀបចំជាបណ្ដើរៗឈានឡើងជាលំដាប់ មានន័យថា ពីភាពអន់ថយទៅជឿនលឿន ពីបូរាណទៅសម័យ ពីតូចទៅធំ ពីតិចទៅច្រើន ពីសង្រ្គាមឈ្លបទៅការពារជាតិ ។ ការហ្វឹកហ្វឺនត្រូវបានដំណើរការទាំងក្នុងពេលសន្តិភាព និងក្នុងពេលសង្រ្គាម។ក្នុងពេលសន្តិភាពហ្វឹកហ្វឺនគឺជាភារកិច្ចស្នូល និងជាប្រក្រតីរបស់បណ្ដាកងឯកភាពដោយមេបញ្ជាការដឹកនាំបញ្ជាចាត់តាំងអនុវត្តហ្វឹកហ្វឺនតាមការណែនាំរបស់ថ្នាក់លើ ឬម្ចាស់ការនៅហ្នឹងកន្លែងដោយស្មារតីទទួលខុសត្រូវ និងការច្នៃប្រឌិតសមស្រប ។ ទន្ទឹមនឹងនោះការហ្វឹកហ្វឺននៅតាមបណ្ដាសាលា គឺជាសកម្មភាពស្នូលដែលមានសារៈសំខាន់ទាំងផ្នែកទ្រឹស្ដី និងការអនុវត្តន៍ជាក់ស្ដែង ហើយលទ្ធផលការងារហ្វឹកហ្វឺនបានបង្ហាញអំពី ចំណេះដឹងកម្រិតណាមួយដល់យោធិនចូលរួមគ្រប់គ្នាដែលជាទុនធ្វើឱ្យយោធិនយកទៅអនុវត្ត និងទេពកោសល្យច្នៃប្រឌិតរបស់បុគ្គលម្នាក់ៗទៅនឹងសភាពការណ៍ជាក់ស្ដែងក្នុងពេលបំពេញភារកិច្ចជូនជាតិមាតុភូមិ ។

ផ្នែកទី ២
ឋានានុក្រមរដ្ឋបាលការងារហ្វឹកហ្វឺន និងការគ្រប់គ្រង

ការរៀបចំរចនាសម្ព័ន្ធរដ្ឋបាល ឋានានុក្រមការងារហ្វឹកហ្វឺនកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ តាមសម័យកាលនីមួយៗមានដូចខាងក្រោម៖

២.១ សម័យឯករាជ្យ (១៩៥៣-១៩៧០)

ជំនាញទទួលបន្ទុកការងារហ្វឹកហ្វឺន ត្រូវបានរៀបចំនៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃរចនាសម្ព័ន្ធចាត់តាំងរបស់អគ្គសេនាធិការកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ពេលនោះមានបណ្ឌិតសភាយោធា មួយធ្វើការបណ្ដុះបណ្ដាលនាយទាហានជាន់ខ្ពស់ សាលាខេមរយោធិនធ្វើការបណ្ដុះបណ្ដាល  នាយទាហានសកម្ម  និងសាលាក្របខ័ណ្ឌ “ថ្មពេជ្រ” សម្រាប់បណ្ដុះបណ្ដាលនាយទាហានរង។ គួរំលឹកឡើងវិញផងដែរថាការបង្កើតសាលាយោធាខ្មែរដំបូងគេបង្អស់នៅថ្ងៃទី ០១  ខែមករា  ឆ្នាំ១៩៤៦   គឺសាលាខេមរយោធិន មានទីតាំងនៅ វិទ្យាល័យប៉ាវី រាជធានីភ្នំពេញ ក្នុងសម័យកាលអានានិគមន៍និយមបារាំងត្រួតត្រា ។  ក្រោយមកបារាំងបានប្រគល់សាលានេះ ឱ្យមករដ្ឋាភិបាលខ្មែរដើម្បីធ្វើការបណ្ដុះបណ្ដាលនាយទាហាន ស្របតាមសភាពការណ៍យោធា នយោបាយសេដ្ឋកិច្ចសង្គមនាសម័យកាលនោះ ។

២.២ សម័យសង្គ្រាមស៊ីវិល (១៩៧០-១៩៩៣)

នៅពេលដែលប្រទេសកម្ពុជាធ្លាក់ចូលក្នុងសង្គ្រាមស៊ីវិល កងយោធពលខេមរភូមិន្ទត្រូវបានបែកខ្ញែកម្ខាងនៅក្នុងសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរគាំទ្រដោយសហរដ្ឋអាមេរិក ហើយម្ខាងទៀតនៅក្នុងចលនាតស៊ូ  នៃរណៈសិរ្សរំដោះជាតិ (ខ្មែរក្រហម) តាមការអំពាវនាវ សម្ដេចព្រះនរោត្តម សីហនុ ថ្ងៃទី ២៣  ខែមីនា ឆ្នាំ១៩៧០ ដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរដែលស្រឡាញ់ព្រះអង្គ ចូលព្រៃម៉ាគី ។  រីឯការចាត់តាំងហ្វឹកហ្វឺនក្នុងពេលនោះមានលក្ខណៈខុសគ្នាគឺនៅក្នុងជួរទាហាន នៃសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ  បានធ្វើការហ្វឹកហ្វឺនមានលក្ខណៈទាន់សម័យ ប្រើប្រាស់សម្ភារៈសំបូរបែប ក្រៅពីយុទ្ធោបករណ៍ថ្មើរជើង មានគាំទ្រដោយយន្តហោះប្រយុទ្ធ និងទម្លាក់គ្រាប់ បែកបេ៥២  កាំភ្លើងធំបាញ់ផ្លោងរថក្រោះ-រថពាសដែក  របៀបវាយជាទ្រង់ទ្រាយ។  ចំពោះការចាត់តាំងហ្វឹកហ្វឺនក្នុងជួរកងទ័ពរណៈសិរ្សរំដោះជាតិអនុវត្ត តាមរបៀបសង្គ្រាមប្រជាជន(សង្គ្រាមឈ្លប) យកតូចវាយធំ គ្រប់គ្រងជនបទហ៊ុំព័ន្ធវាយទីក្រុង ។

នៅអំឡុងឆ្នាំ ១៩៧៥-១៩៧៩ ក្នុងរបបកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ ការចាត់តាំងហ្វឹកហ្វឺនគ្មានការរៀបចំបានជាក់លាក់ឡើយ ជាទូទៅគ្មានសាលា ឬទីតាំងសម្រាប់ហ្វឹកហ្វឺន ហើយមានតែការណែនាំឱ្យធ្វើតាមៗគ្នាដោយប្រមូលផ្ដុំប្រជុំរៀនសូត្រ ឬបង្ហាញនៅលើភូមិសាស្រ្តខ្លះៗប៉ុណ្ណោះ ។ ចាប់ពីឆ្នាំ១៩៧៩ – ១៩៩៣ កងកម្លាំងយោធាខ្មែរ បានលិចចេញមានច្រើនបក្ខដិបក្ខដូចជា  កងទ័ពប្រជាជនបដិវវត្តន៍កម្ពុជា កងទ័ពជាតិកម្ពុជាប្រជាធិបតេយ្យ (ខ្មែរក្រហម) កងទ័ពជាតិកម្ពុជាឯករាជ្យ កងទ័ពជាតិរំដោះប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ ។ល។ ទោះបីកងកម្លាំងមានច្រើនបក្ខតមែន ប៉ុន្តែការចាត់តាំងហ្វឹកហ្វឺនយើងឃើញថា មានតែកងទ័ពប្រជាជនបដិវត្តន៍កម្ពុជាដែលគ្រប់គ្រងទឹកដី បានធ្វើការរៀបចំឋានានុក្រមហ្វឹកហ្វឺន មានលក្ខណៈច្បាស់លាស់តាមរបៀបកងទ័ពរៀបរយមានទីតាំង និងតួនាទីជាក់ស្ដែងគឺ៖

ក. ឋានានុក្រមហ្វឹកហ្វឺន

ថ្នាក់ក្រសួងការពារប្រទេស និងអគ្គសេនាធិការ មានស្ថាប័នទទួលបន្ទុកការងារហ្វឹកហ្វឺន ជាសេនាធិការ ឱ្យរដ្ឋមន្ត្រីក្រសួងការពារប្រទេស និងប្រធានអគ្គសេនាធិការ លើវិស័យការងារបណ្ដុះបណ្ដាលធនធានមនុស្ស ប្រកបដោយគុណភាពស្របតាមភារកិច្ចការពារជាតិ ការចូលរួមអភិវឌ្ឍន៍ប្រទេសជាតិដើម្បីធ្វើឱ្យកងទ័ពមានភាពរឹងមាំ ជឿនលឿនតាមបែបវិទ្យាសាស្ត្របច្ចេកទេសកងទ័ពនាសម័យទំនើប ។

ថ្នាក់អគ្គស្នងការ ប្រភេទទ័ព-ទ័ពជំនាញនិងស្ថាប័នឯកទេសមានជំនាញ ទទួលបន្ទុកការងារហ្វឹកហ្វឺនជាសេនាធិការ លើការងារហ្វឹកហ្វឺនកសាងសមត្ថភាពកងទ័ព ស្របតាមតួនាទីភារកិច្ច រចនាសម្ព័ន្ធចាត់តាំង និងគ្រឿងបំពាក់របស់ប្រភេទទ័ព និងទ័ពជំនាញឯកទេស ។​​ ថ្នាក់យោធភូមិភាគ កងពល ខេត្ត-ក្រុង និងបណ្ដាកងឯកភាពប្រហាក់ប្រហែលមានជំនាញទទួលបន្ទុកការងារហ្វឹកហ្វឺន ជាសេនាធិការឱ្យមេបញ្ជាការយោធភូមិភាគ មេបញ្ជាការកងពល និងមេបញ្ជាការយោធា ខេត្ត-ក្រុង ឬថ្នាក់ប្រហាក់ប្រហែល លើការងារហ្វឹកហ្វឺននៅហ្នឹងកន្លែងស្របតាមភារកិច្ច ភូមិសាស្ត្រ និងសភាពការណ៍ជាក់ស្តែង ។ ថ្នាក់វរសេនាតូច និង យោធាស្រុក គឺជំនួយការសេនាធិការ ធ្វើភារកិច្ចរៀបចំចាត់ចែងលើការងារហ្វឹកហ្វឺន​តាមបទបញ្ជារបស់មេបញ្ជាការអង្គភាពសាមី ។

ខ. ការគ្រប់គ្រងការងារហ្វឹកហ្វឺន

ស្នងការ ហ្វឹកហ្វឺន-ប្រយុទ្ធ ត្រូវបានរៀបចំបង្កើតឡើងនៅឆ្នាំ១៩៧៩ ដែលមានតួនាទីស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គសេនាធិការ មានបេសកកម្មក្នុងការរៀបចំ បទបញ្ជា​ សារាចរ ផែនការហ្វឹកហ្វឺនដល់បណ្ដាអង្គភាពទូទាំងកងទ័ព  និងសន្ទស្សន៍បណ្ដុះបណ្ដា  បំប៉នកម្មាភិបាលយុទ្ធជនគ្រប់មុខជំនាញ ស្របតាមសេចក្ដីត្រូវការរបស់កងទ័ពជារៀងរាល់ឆ្នាំ និងចងក្រងឯកសារហ្វឹកហ្វឺនយុទ្ធវិធី បច្ចេកទេស សណ្ដាប់ធ្នាប់ជួរទ័ព បទពិសោធន៍ប្រយុទ្ធព្រមទាំងបូកសរុបលទ្ធផលការងារហ្វឹកហ្វឺន ។ អាស្រ័យដោយការកសាង កងទ័ពមានការរីកចម្រើន ជាពិសេសការពង្រឹងគុណភាព​សមត្ថភាពជំនាញរបស់កងទ័ពកាន់តែមានភាពរឹងមាំប្រសើរឡើង ការងារហ្វឹកហ្វឺនត្រូវបានពិនិត្យរៀបចំកែសម្រួលប្រព័ន្ធហ្វឹកហ្វឺនមានពីរប្រភេទ គឺ ប្រព័ន្ធហ្វឹកហ្វឺនសាលា និង ប្រព័ន្ធហ្វឹកហ្វឺនអង្គភាព  ។ ដោយការរៀបចំប្រព័ន្ធហ្វឹកហ្វឺនរបៀបនេះ ក្រសួងការពារប្រទេសសម្រេចបង្កើតស្នងការសាលា នៅឆ្នាំ១៩៨៦ ដែលបានបំបែកចេញពីស្នងការហ្វឹកហ្វឺន-ប្រយុទ្ធ ។

ស្នងការសាលា ពេលនោះមានតួនាទី ស្ថិតនៅក្រោមការគ្រប់គ្រងរបស់អគ្គសេនាធិការ មានបេសកកម្មធ្វើការរៀបចំ បទបញ្ជា សារាចរ ផែនការកម្មវិធីបណ្ដុះបណ្ដាលបំប៉នជួរកម្មាភិបាលគ្រប់មុខជំនាញឱ្យបណ្ដាសាលាចាត់តាំងអនុវត្ត និងបូកសរុបលទ្ធផលការងារសាលា ។

២.៣ សម័យផ្សះផ្សារបង្រួបបង្រួមជាតិ (១៩៩៣ ដល់បច្ចុប្បន្ន)

ក្រោយពេលមានកិច្ចព្រមព្រៀងសន្តិភាពទីក្រុងប៉ារីស នៅថ្ងៃទី ២៣  ខែតុលា  ឆ្នាំ១៩៩១ បាននាំទៅដល់ការបង្កើតក្រុមប្រឹក្សាជាតិជាន់ខ្ពស់ ការរៀបចំកងទ័ពជាតិ ការដាក់ង្រាយកងកម្លាំងអង្គការសហប្រជាជាតិ ដើម្បីអនុវត្តន៍បទបញ្ជាឈប់បាញ់ ការកាត់រំសាយកងទ័ព ៧០% នៃភាគីជម្លោះ ការរក្សាទីតាំងឈរជើងនៅហ្នឹងកន្លែង មិនចល័តកងទ័ព ហើយការបង្រួបបង្រួមផ្សះផ្សារជាតិត្រូវបានដំណើរការក្នុងចំណោមភាគីជម្លោះទាំងឡាយធ្វើមាតុភូមិនិវត្តិន៍ និងរៀបចំធ្វើការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្តលើកទី១ នៅឆ្នាំ១៩៩៣ បានរៀបចំអនុម័តរដ្ឋធម្មនុញ្ញថ្មីបង្កើតឡើងនូវរាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា។ ចាប់តាំងពីពេលនោះមក អាទិភាពចម្បងបំផុតរបស់រាជរដ្ឋាភិបាលកម្ពុជា គឺខិតខំប្រឹងប្រែងយ៉ាងខ្លាំងក្នុងការជំរុញអភិវឌ្ឍន៍ សេដ្ឋកិច្ច សង្គម និងពង្រឹងការពារជាតិ សន្តិសុខ សណ្ដាប់ធ្នាប់សង្គម ។ ក្នុងពេលជាមួយគ្នានេះដែរកងកម្លាំងយោធាបីភាគីបានរួបរួមគ្នាបង្កើតឡើងជាកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ រីឯការងារហ្វឹកហ្វឺនក៏ត្រូវបានរៀបចំលើមូលដ្ឋានអតីតៈស្នងការហ្វឹកហ្វឺន-ប្រយុទ្ធ និងស្នងការសាលាបង្កើតបានទៅជាទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនចំណុះអគ្គសេនាធិការ ហើយបន្តមកទៀតនៅឆ្នាំ១៩៩៩ អគ្គសេនាធិការ បានធ្វើការកែសម្រួលប្រែក្លាយទៅជាអគ្គបញ្ជាការដ្ឋាន នៃកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដល់បច្ចុប្បន្ននេះ ។

បេសកកម្មរបស់ទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺន អគ្គបញ្ជាការដ្ឋានធ្វើការរៀបចំគោលការណ៍ វិធានការវិធីសាស្ត្រ សម្រាប់អនុវត្តបណ្ដុះបណ្ដាល និងហ្វឹកហ្វឺនដល់យោធិន ឱ្យទទួលបានចំណេះដឹងជំនាញ សមត្ថភាព ស្របតាមឋានៈ តួនាទីនៃបណ្ដាមុខសញ្ញាយោធិនអាជីព យោធិនជាប់កិច្ចសន្យា យោធិនបំពេញកាតព្វកិច្ច យោធិនបំរុង កងសេនាជន និង/ឬមុខសញ្ញាផ្សេងៗទៀត ។

ទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនមានរចនាសម្ព័ន្ធចាត់តាំង និងភារកិច្ចដូចតទៅ ៖

ក. រចនាសម្ព័ន្ធចាត់តាំង

• នាយក
• នាយករង
• លេខាធិការដ្ឋាន
• ផ្នែកហិរញ្ញវត្ថុ
• ការិយាល័យបុគ្គលិក
• ការិយាល័យផែនការ សម្ភារៈ
• ការិយាល័យឯកសារ
• ការិយាល័យហ្វឹកហ្វឺនទូទៅ
• ការិយាល័យហ្វឹកហ្វឺនសាលា
• ការិយាល័យហ្វឹកហ្វឺនជំនាញចម្រុះ
• ការិយាល័យហ្វឹកហ្វឺនកីឡា
• ការិយាល័យអប់រំសិទ្ធិមនុស្ស និងច្បាប់សង្គ្រាម
• អង្គភាពកងកិត្តិយស និងត្រែទ័ព

ខ. ភារកិច្ច

ជ្រួតជ្រាបគោលការណ៍ថ្នាក់លើរៀបចំនូវរាល់ឯកសារដូចជា បទបញ្ជា សារាចរ សេចក្ដីសម្រេច ផែនការ កម្មវិធីហ្វឹកហ្វឺន បណ្ដុះបណ្ដាល និងវិក្រឹតការលើកកំពស់សមត្ថភាពនាយទាហាន នាយទាហានរង ពលទាហាន គ្រប់មុខជំនាញឯកទេសក្នុងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដោយមានការយល់ព្រមពីអគ្គបញ្ជាការ និង/ឬក្រសួងការពារជាតិ រួចផ្សព្វផ្សាយដល់ស្ថាប័ន កងឯកភាព សាលាចាត់តាំងអនុវត្ត ។

សិក្សាស្រាវជ្រាវចងក្រងឯកសារយោធា និងមុខជំនាញ ជាពិសេសវិទ្យាសាស្រ្តបច្ចេកទេសយុទ្ធវិធី សណ្ដាប់ធ្នាប់យោធា បទពិសោធន៍ប្រយុទ្ធ ស្របតាមសភាពការណ៍ជាក់ស្ដែងដើម្បីធ្វើការដកពិសោធន៍ ការកសាងសមត្ថភាពប្រយុទ្ឋ និងធ្វើការងារ ការរៀនសូត្រ ព្រមទាំងពង្រឹងវិន័យកងទ័ពឱ្យបានរឹងមាំខ្លាំងក្លា ។

លើកគម្រោងផែនការធានាថវិកា សម្ភារៈ គ្រឿងបំពាក់ ប្រេងឥន្ទនៈ គ្រប់គ្រងបែងចែកសម្រាប់បំរើការហ្វឹកហ្វឺន និងការកសាងសំណង់ទីលានហ្វឹកហាត់ព្រមទាំងចាត់តាំងការកែច្នៃការផលិតសម្ភារៈហ្វឹកហ្វឺន និងបោះពុម្ភសៀវភៅ ឯកសាររៀនសូត្រ ។

តាមដានត្រួតពិនិត្យការងារហ្វឹកហ្វឺន នៅតាមបណ្ដាសាលា អង្គភាពក្នុងទូទាំងកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ  តាមដំណាក់កាលហ្វឹកហ្វឺន ឬជាយថាហេតុ ដើម្បីបូកសរុបវាយតម្លៃលទ្ធផលហ្វឹកហ្វឺន រាយការណ៍ជូនអគ្គមេបញ្ជាការ ក្រសួងការពារជាតិ តាមពេលវេលាកំណត់ ជាពិសេសការធ្វើអធិការកិច្ចក្នុងពេលប្រឡងបញ្ចប់ការសិក្សាឱ្យបានត្រឹមត្រូវមានភាពយុត្តិធម៌ និងតម្លាភាព ។

ណែនាំការងាររៀបចំសណ្ដាប់ធ្នាប់របៀបរៀបរយរបស់កងទ័ព និងជំរុញការកសាងកីឡាការហ្វឹកហាត់កាយសម្បទាយោធិន  តាមប្រភេទវិញ្ញាសាកីឡាកងទ័ពវិញ្ញាសាកីឡាមហាជនចាត់តាំងការប្រកួតជាលក្ខណៈជាតិ និងចូលរួមប្រកួតជាអន្តរជាតិ ទាំងនៅក្នុង និងក្រៅប្រទេស ។

រៀបចំផែនការ និងការហ្វឹកហាត់សម្រាប់ពិធីព្យុះហយាត្រា   ឬពិធីបុណ្យជាតិផ្សេងៗដែលកងទ័ពចូលរួម ។

គ្រប់គ្រងដឹកនាំអង្គភាពចំណុះ កសាងផែនការ និងចាត់តាំងសកម្មភាពការងារពង្រឹងសមត្ថភាពជំនាញដូចជាៈ

• កងកិត្តយស ត្រែទ័ព បំពេញភារកិច្ច ក្នុងការធ្វើបដិសណ្ឋារកិច្ចរាល់ពិធីថ្នាក់ជាតិនិងអន្តរជាតិ ព្រមទាំងពិធីនានារបស់កងទ័ពតាមគោលការណ៍ ឬចារឹកប្រពៃណី អត្តសញ្ញាណ និងវប្បធម៌ជាតិ ។
• មជ្ឈមណ្ឌលបាញ់គ្រាប់ពិតធ្វើការសាកល្បងត្រួតពិនិត្យបច្ចេកទេស ប្រសិទ្ធិភាពអាវុធវាស់ស្ទង់កម្រិតសមត្ថភាពបាញ់របស់យោធិនធ្វើគំរូការហ្វឹកហ្វឺនយោធា  និងប្រមូលផ្ដុំការហ្វឹកហាត់រួមព្រមទាំងអនុវត្តកម្មវិធីដកពិសោធន៍ ឬការប្រកួតវិញ្ញាសាកងទ័ព ជាពិសេសបណ្ដាអង្គភាពស្នើសុំអនុវត្តជាក់ស្ដែង ។

សហការជិតស្និតជាមួយស្ថាប័ននានា  ទាំងក្នុង   និង ក្រៅកងទ័ព   ដើម្បីចាត់តាំងអនុវត្តការងារហ្វឹកហ្វឺនដូចជាៈ

• ការហ្វឹកហ្វឺនសមយុទ្ធយោធា ពង្រឹងសមត្ថភាពជំនាញ និង ប្រយុទ្ធរបស់កងឯកភាព នៃខ.ភ.ម ។
• សហប្រតិបត្តិការជាមួយស្ថាប័នជាតិ  និងអន្តរជាតិ ដើម្បីហ្វឹកហ្វឺនច្បាប់ជាតិ និងអន្តរជាតិជាពិសេស ច្បាប់រដ្ឋធម្មនុញ្ញ ច្បាប់សិទ្ធិមនុស្ស ច្បាប់ជម្លោះប្រដាប់អាវុធ ។ល។
• ធ្វើការហ្វឹកហ្វឺនមុខជំនាញផ្សេងៗ ដែលទទួលបានការអនុញ្ញាតពីថ្នាក់លើ ។

ណែនាំ និងបំប៉នមុខជំនាញអោយខ្សែរយៈការងារហ្វឹកហ្វឺនតាមឋានានុក្រម ។

បំពេញការងារផ្សេងៗទៀត  តាមការប្រគល់ភារកិច្ចជាក់ស្ដែង របស់អគ្គបញ្ជាការ  និងក្រសួងការពារជាតិ ។

២.៤ ការវិវត្តិន៍

ចាប់តាំងពីពេលបង្រួបបង្រួមជាតិ និងការបង្រួមចូលគ្នានៃកងកម្លាំងយោធារបស់ភាគីជម្លោះក៏បានរៀបចំកងយោធពលខេមរភូមិន្ទឡើងវិញនៅឆ្នាំ១៩៩៣ ពេលនោះទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនមានមូលដ្ឋានការិយាល័យធ្វើការងារនៅអគ្គសេនាធិការ ខាងលិចជាប់បរិវេន ទីស្ដីការក្រសួងការពារជាតិ(DN) ។

ឆ្នាំ១៩៩៩ កែសម្រួលអគ្គសេនាធិការទៅជាអគ្គបញ្ជាការដ្ឋាន និងប្ដូរទីតាំង ពេលនោះទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនបានរើការិយាល័យមកស្ថិតនៅដីឡូលេខ២៣ ផ្លូវ១៧១ កែងផ្លូវ១២២ រហូតមកដល់ឆ្នាំ២០០៥ បានរើទីតាំងម្ដងទៀតមកនៅដីឡូលេខ៥០ផ្លូវ១១៨ ខាងក្រោយក្រសួងការពារជាតិ។

ឆ្នាំ២០០៦ ប្ដូរទីតាំងមកស្ថិតនៅទីបញ្ជាការដ្ឋាន អគ្គបញ្ជាការ ផ្លូវនរោត្ដម (អតីតៈមូលដ្ឋាន អគ្គសេនាធិការ សម័យសង្គមរាស្រ្តនិយម និងសម័យសាធារណៈរដ្ឋខ្មែរ) បច្ចុប្បន្នជាទីតាំងអង្គភាពប្រឆាំងអំពើពុករលួយ ។

នៅឆ្នាំ២០០៧ អង្គភាពមជ្ឈមណ្ឌលកីឡាកងយោធពលខេមរភូមិន្ទ ដែលស្ថិតនៅចំណុះទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺន ត្រូវបានកែសម្រួលផ្ដាច់ចេញទៅចំណុះការគ្រប់គ្រងរបស់ក្រសួងការពារជាតិ។

ឆ្នាំ២០០៩ អគ្គបញ្ជាការដ្ឋាន បានប្ដូរទីតាំងមកស្ថិត នៅភូមិកន្ទោកត្បូង សង្កាត់កន្ទោក ខ័ណ្ឌពោធិ៍សែនជ័យ រាជធានីភ្នំពេញ ពេលនោះទីចាត់ការហ្វឹកហ្វឺនក៏បានរើទៅទីនោះដែរ ។ ក្នុងឆ្នាំនោះដែរ អគ្គបញ្ជាការដ្ឋាន បានផ្ទេរទីតាំងនោះឱ្យទៅបញ្ជាការដ្ឋានកងទ័ពជើងគោកដោយប្ដូរអគ្គបញ្ជាការដ្ឋានមកទីតាំងដើមវិញ (នៅផ្លូវសហព័ន្ធរុសី្ស ជាប់ខាងលិចបរិវេន ក្រសួងការពារជាតិDN) រហូតមកដល់សព្វថ្ងៃនេះ ។